تحلیلی بر آسیب  اجتماعی فرار از منزل

پيچيده­تر شدن روابط اجتماعي، صنعتي شدن كشورها، سست شدن روابط عاطفي حاكم بر خانواده، شكاف بين­نسلي، بيكاري، فقر، مهاجرت بي­رويه به شهرهاي بزرگ و كلان­شهرها، افزايش حاشيه­نشيني و... زمينه مناسبي براي گسترش آسيب­هاي اجتماعي فراهم آورده است. يكي از اين آسيب­هاي اجتماعي فرار دختران، پسران و حتي بزرگترها از منزل مي باشد.

براي ‹‹فرار›› تعاريف متعددي وجود دارد. برخي معتقدند؛ فرار مكانيسمي است در جهت يافتن مجالي براي اثبات وجود فرد كه در خانه چنين فرصتي نيافته است و يا ميل به رهايي از قيد خانواده كه به فرار از سرپرستي و نظارت پدر و مادر منجر مي­گردد. معمولاً فرار به منظور دوري يا اجتناب از بعضي چيزها، يا براي يافتن و به دست آوردن بعضي چيزهاي ديگر صورت مي گيرد.

فرار از خانه معلول شبكه پيچيده اي از عوامل مؤثر خانوادگي، رواني، اجتماعي و فرهنگي در سطح خانواده، مدرسه و اجتماع است و از آن حيث كه نه­تنها فرد را در معرض آسيب­هاي جدي رواني و جسمي قرار مي دهد، بلكه در صورت عدم انجام اقدامات مؤثر براي حل آن، به كانون خانواده و اجتماع آسيب جبران­ناپذيري وارد مي­كند بايد مورد توجه جدي مسئولان حكومتي، خانواده­ها و نهادهاي مردمي قرار گيرد. از همه مهم­تر اين­كه در برخي موارد فرزندان، قربانيان اين­گونه رفتارها مي­شوند و از سويي ديگر، بخشي از نيروي كار و توليد جامعه و سلامت جسم و روان تعداد قابل­توجهي از افراد فرداي جامعه از دست خواهد رفت.

امروزه فرار نوجوانان از خانه و ترك اعضاي خانواده، بدون اجازه والدين يا وصي قانوني و یا همسر، در واقع نوعي واكنش نسبت به شرايطي است كه از نظر فرد نامساعد، غيرقابل تحمل و بعضاً تغييرناپذير است. ارائه آمارهاي رو به افزايش در رسانه­ها و رؤيت آشكار اين دختران در معابر عمومي، بر نگراني­ها بيش از پيش دامن مي­زند و تبعات منفي آن به عنوان يک عارضه و آسيب اجتماعي، تأثير بسيار نامطلوبي بر جامعه مي­گذارد. گرچه آمار مربوط به دختران و زنان فراری جزو آمارهای محرمانه ای است که کمتر از سوی مسئولان و نهادهای ذی ربط اعلام می شود، اما واقعیت جامعه امروز نشان می دهد، بحث زنان و دختران فراری پدیده ای نیست که به راحتی بتوان از کنار آن گذشت و بايد علاوه بر مطرح کردن علل و عوامل این آسیب اجتماعی، به رفع مشکلات افرادآسيب­پذيري پرداخت که قصد فرار از خانه و کاشانه خود را دارند.

بی شک نقش خانواده در فرار زنان و دختران از خانه را نمی توان کتمان کرد، اما دستگاه های مختلف می توانند با ارائه آموزش های صحیح به خانواده ها و همچنین به زنان و دختران آسیب دیده از بروز اين پدیده ناخوشایند جلوگیری کنند. بسیاری از زنان و دختران فراری مبتلا به طردشدگی هستند. طردشدگی یکی از احساس­های بسیار دردناک روانی است و هیچ پدیده­ای به اندازه آن آسیب­زا نیست و این احساس در نهایت منجر به رفتارهای ضد اجتماعی می­شود.

آمارهاي بدست آمده در گيلان نشان­دهنده متفاوت بودن انگيزه افراد فرارى است، اما انگيزه­هاى ذيل بين همگان عموميت دارد:

1. اثبات وجود و جلب توجه اطرافيان و اجبار آن­ها براى اجراى تمايلات و خواسته­هاى خويش 2. تحت فشار قرار دادن خانوده براى تحقق خواسته­هاى خود در خصوص زندگى آينده (ازدواج با فرد مورد نظر) و موقعيت بهتر 3. رهايى از هنجارها، فشارها، تحميل­ها، قيد و بندها، خشونت­ها و آزارهاى خانواده و كسب آزادى عمل در رفتارهاى فردى و اجتماعى 4. لجاجت با خانواده، سلب آرامش و ايجاد بدنامى يا مشكل براى آنان به جهت عدم تعلق و دلبستگى به خانواده 5. فرار به جهت حفظ آبرو و يا احساس گناه (در مواردي كه مورد آزار جنسي قرار مي­گيرند)

زنان متأهل نيز متأثر از عواملي چون بيكاري شوهر و به تبع آن مشکلات مالی و خرجی ندادن، تنوع­طلبي و يافتن معشوقه جديد، اعتياد شوهر و عدم پذیرش و عدم حمایت زن توسط خانوده خود و يا شوهر در مقابل مشکلات بوجود آمده از سوی شوهر، تهمت­های ناروای شوهر، بدبین بودن و فحاشی شوهر نسبت به زن و خانواده­اش، بی­اعتنایی و فقدان محبت در خانواده، جلوگیری از رفت و آمد زن با خانواده­اش، اعمال خشونت­های فیزیکی از جانب شوهر و عدم تمایل خانواده زن یا شوهر برای نگهداری از او پس از زندانی شدن شوهرش اقدام به فرار مي­كنند.

فرار از خانه به هر دليلي كه باشد تبعات سنگيني براي فرد، خانواده و اجتماع دارد و از آن­جايي كه آمار وقوع آن در گيلان رو به افزايش است ضروري است ابعاد مختلف پدیده اجتماعی خانه­گریزی مورد بررسي قرار گيرد و با تحقیقات میدانی گسترده و بهره­گیری از محققان، روانشناسان، مددکاران اجتماعی و... تصميمي جدي در خصوص رفع اين معضل اجتماعي گرفته شود.

گرد آورنده: معین رمضانی- کارشناس فقه و مبانی حقوق اسلامی

امتیاز بدهید :

مدرنيته و افزايش آسيب هاي اجتماعي

در طول تاريخ بشريت و بر اساس مستندات و مصاديق در دسترس بشر همواره به سمت و سويي تکامل يافته است که ضمن افزايش ضريب امنيت و آسايش خود و همچنين دستيابي به مرتبه اي از نظام سلامت، با توسعه دانش و بهره گيري از آن براي اختراع و توليد ابزار مورد نياز رفاه نسبي را کسب نمايد.

آنچه بديهي است بشر هيچ گاه از اين تلاش و حرکت در اين مسير صعودي دست برنداشته است به گونه اي که در اعصار گذشته همواره ميزان دسترسي وبهره برداري انسان از طبيعت وظرفيت هاي پيش رو نسبت به قبل سير رشد را نشان داده است.

با ذکراين تفاسير بايد اين گونه در نظر داشت که پيشرفت و توسعه از يک طرف و فضاي حاکم بر جامعه از طرفي ديگر دو مقوله مرتبط و مکمل هم هستند بدين معنا که جنبه هاي مثبت توسعه زماني محقق شده و نمود بيشتري نسبت به جنبه هاي منفي آن پيدا مي کند که زمينه هاي آن در جامعه از قبل مهيا و پديدار شده باشد تا ظرفيت پذيرش و بهره گيري از نقاط مثبت ايجاد شود.

در عصر مدرنيته امروزي و پيشرفت تکنولوژي در بالاترين حد به خوبي شاهد هستيم که ساختارهاي اجتماع،نوع وماهيت ارتباطات اجتماعي،گفتمان هاي بشر و...دچار تحول و تغيير اساسي شده است و لذا آنچه در اين ميان به شدت مورد تهديد قرار مي گيرد داشته ها و آموخته هاي فرهنگي و اعتقادي بشريت است چرا که در پس اين مدرنيته شدن شاهد تغيير ارتباطات اجتماعي و تماس فرهنگ هاي متمدن و غيرمتمدن در فرا مرزها هستيم.

بنابراين بايد مدرنيته شدن را براي جوامعي همچون کشور عزيزمان ايران که مجهز به ناب ترين فرهنگ ديني و غناي اسلامي بوده و از طرفي تمدن چند هزار ساله آن نمايانگر عمق دانش و اخلاق است ، تهديدي جدي تلقي کنيم.

شايد اين سوال در ذهن ايجاد شود که چگونه ماهيت مدرنيته ميتواند تهديدي براي بشريت باشد؟در پاسخ بايد اذعان داشت خود مدرنيته و ماهيت آن براي يک جامعه بشري نه تنها مضر نيست بلکه موجب تعالي انسان در بخش هاي مختلف اجتماعي ميشود اما آنچه در اين ميان تهديد محسوب ميشود کارکردهاي آن و تغييراتي است که در ساختار اجتماع پذيرنده ايجاد ميکند با اين پيش فرض که جوامع پذيرنده داراي فرهنگي متمايز از مبدا توليد مدرنيته باشند.

براي توضيح بيشتر بايد گفت:مدرنيته شدن در واقع مفاهيم و مصاديق فرهنگي نويني را با خود به همراه دارد که اين مفاهيم فرهنگي در تعارض و تضاد با فرهنگ جامعه پذيرنده اي هستند که هيچ گونه سنخيت و تناسب فرهنگي با جامعه فرستنده ندارند ولذا در شکل زندگي اجتماعي و پوسته اجتماع رفاه نسبي و افزايش امکانات و دانش نمايان شده اما در هسته ودرون اجتماع که اعتقادات و فرهنگ بنيادي در تمامي زمينه ها وجود دارد تزلزل وچالش ظهور پيدا ميکند.

بنابراين ظهور عصر تکنولوژي ومدرنيته شدن از يک طرف موجب افزايش سطح رفاه و سلامت جوامع اسلامي همچون ايران خواهد شد واز طرفي اگر اقدامات مقابله اي فرهنگي با تعارضات موجود در آن از سوي جامعه پذيرنده صورت نگيرد قطعا افزايش آسيب هاي اجتماعي را در پي خواهد داشت.

در پايان بايد خاطر نشان کرد: راه جلوگيري از اين افزايش آسيب هاي اجتماعي و بهره گيري مناسب از جنبه هاي مثبت پديده مدرنيته شدن در واقع استفاده بهينه از ظرفيت ها و داشته هاي دروني و اتکا به فرهنگ ديني و انقلابي است و لذا مي طلبد همچنان که اين مسير توسط مقام معظم رهبري(مدظله) مشخص و تبيين شده و توسط نهادهاي مختلف در دست اجراست در آينده نيز به صورت پيش رونده تري مد نظر قرار گرفته تا بتوان توامان با تبديل تهديدات به فرصت هاي ارزشمند هم از جنبه هاي مثبت استفاده وهم جنبه هاي منفي را خنثي کرد.

تهيه و تنظيم : باقر رجبي ويسرودي:  کارشناسي ارشد  رشته پژوهش علوم اجتماعي 

امتیاز بدهید :

مديريت جهادی، عزم ملي                                         

مقدمه

دو دهه از نامگذاری سال ها به اسامی متنوع از سوی مقام معظم رهبری می گذرد. (اسامی ای که در ابتدا زینتی به نظر می آمد، اما رفته رفته مشخص شد که اینگونه نیست و هدف رهبری فراتر از متبرک کردن سال به نام خاصی است). هر چند که ظاهر قضیه چیز دیگری را به ذهن منعکس می نمود. استفاده از نام امامان معصوم و رهبر انقلاب امام خمینی(ره) و نام هایی که سنخیت کمتری با این دسته از نام ها دارند مانند سال اشتغال و یا اتحاد ملی و همبستگی اسلامی از انواع نام هایی بودند که در ابتدای هر سال از سوی ایشان اعلام گردید.

علت نامگذاری ها چه می تواند باشد؟ این سوالی است که از جوانب گوناگون می توانیم به آن پاسخ دهیم. اولین ویژگی این نام ها را باید در ارتباط با زمان و اتفاقات و حوادث گذشته آن دانست. اصولاً این ابتکار تقریباً منحصر به فرد که بعدها مورد دست یازیدن عده ای دیگر مثلاً گروه های معاند نظام خارج از کشور قرار گرفت خود نمونه ای از رهبری و مدیریت کلان بود. در این نامگذاری ها سعی شده بود سال جدید در کنار تمامی مسایل و برنامه ریزی های کلان بخش ویژه ای نیز در نظر گرفته شود. علاوه بر حوادث گذشته پیش بینی آینده و در واقع نوعی آینده نگری هم دراین اسامی می توان یافت. در حقیقت با یک پیام نوروزی از سوی مقام معظم رهبری تا آخر سال تکلیف خیلی ها روشن می شود. برای مثال سالی که به سال اشتغال نام گرفت و این نامگذاری در راستای شعارها و برنامه های اقتصادی دولت قرار داشت و از این جهت شبهه حاکمیت دوگانه از بین رفت. از طرفی رکود اشتغال و پرداختن جامعه سیاسی کشور به بحث های بیهوده تهدیدی جدی برای کشور تلقی می شد. ولی این نامگذاری انتظارات را در راستای نیاز واقعی قرار داد.از دیگر علل این نامگذاری ها همگرایی تمامی فعالیتها در راستای هم بود تا برایند مطلوبی نیز پیگیری به دست آید. به بیان دیگر مهم ترین دغدغه و نیاز مادی و معنوی کشور از سوی رهبر اعلام می شد و تمام ارکان اجرایی و قانونگذاری موظف به بکارگیری ظرفیتهای خود در راستای آن می شدند.

مدیریت جهادی چیست؟

اکنون و پس از شناخت تعاریف ناصحیح از مدیریت جهادی، وقت آن رسیده است که با توجه به مؤلفه هایی که از سخنان مقام معظم رهبری به دست آورده ایم، به تعریف مورد نظر خود از «مدیریت جهادی» بپردازیم. 

1. عشق، ایمان و کار براى خدا

نظام ارزشی اسلام به انسان می آموزد که رفتارهای خود را به گونه ای سامان دهد که در اثر انجام آن ها، آدمی به خداوند متعال نزدیک شود و کمالات معنوی و ارزش های والای الهی به دست آورد. انجام کارهایی که در عرصه ی مدیریت به وقوع می پیوندد نیز مشمول همین قاعده خواهد بود. از این رو یک «مدیر جهادی» مردم را بنده و مخلوق خداوند می داند و خدمت به آن ها را عبادت می شمرد.

در ضمن مدیری که دارای تفکر جهادی است تمام همّ وغم خویش را «رضایت الهی» دانسته و به دنبال مطرح نمودن خویش و کسب مقام و شهرت نیست. فرد جهادگر هرچه به خدا نزدیک تر شده و جهاد خود را ناب و خالص برای خدا انجام دهد، اکسیر جهاد او نیز ناب تر و کمیاب تر می شود و بالعکس.

البته یک مدیر مسلمان ممکن است نگاهی غیرعبادی به کار خود داشته و مانند پدیده ای مادی و دنیایی با آن برخورد کرده و نگاه خشک علمی و آکادمیک به آن داشته باشد. چنین مدیریتی حتی اگر موفقیت هایی نیز در پی داشته باشد، آن موفقیت ها بسیار ناچیز بوده و چنین نحوه ی مدیریتی را نمی توان «مدیریت جهادی» نامید.

2. جدیت، خستگی ناپذیری و شوق به کار

در ضمن برشمردن تعاریف اشتباه از «مدیریت جهادی»، تعریف آن را به «مدیریت پرقدرت» صحیح ندانستیم و توضیحات بیشتر را به اینجا حواله دادیم. اکنون در توضیح بیشتر آن مطلب عرض می کنیم که «مدیریت جهادی» مدیریتی است همراه با جدیت، خستگی ناپذیری و شوق به کار. پرقدرت بودن به تنهایی اگر همراه با جدیت و شوق نباشد، ممکن است در ادامه و بر اثر برخورد با مشکلات مسیر، به سرخوردگی و ناامیدی منجر شود. «مدیر جهادی» کار را با جدیت، شوق و خستگی ناپذیری انجام می دهد، نه فقط پرقدرت و احیاناً برای اسقاط تکلیف!

بهترین شاهد برای مطلبی که گفتیم، مرور حوادث سال های ابتدایی انقلاب اسلامی و بازخوانی آن چیزی است که بر بعضی مدیران اوایل انقلاب رفته است. این افراد هرچند در ابتدای کار بسیار پرقدرت وارد میدان کار شده بودند، اما خسته شدن در برابر طوفان مشکلات و به اصطلاح عامیانه، «بریدن» این افراد، شاهدی است بر جهادی نبودن مدیریت های این چنینی! روحیه ی جهادی با حرکت طبیعی در تعارض است و نسبت این دو، نسبتی معکوس است؛ یعنی هرقدر که انسان بخواهد امور دنیا و آخرتش را از مجاری عادی و با حرکتی طبیعی انجام دهد به نتیجه نخواهد رسید. لازمه ی روحیه ی جهادی حرکتی بی وقفه در هر شرایط مکانی و زمانی و امکاناتی است و این امر، یعنی دارا بودن روحیه ی «خستگی ناپذیری»، آن چنان که رزمندگان دفاع مقدس الگوی عملی آن بودند که در سخت ترین شرایط، گاه تا چند شبانه روز، بدون استراحت به جهاد فی سبیل الله می پرداختند.

قرآن کریم نیز در آیه ی 87 سوره ی بقره می فرماید: «وَ لَقَدْ آتَیْنا مُوسَى الْکِتابَ وَ قَفَّیْنا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ...» یعنی خداوند به موسی، کتاب تورات عطا فرمود و پس از آن پیامبرانی پشت سر هم فرستاد تا دین الهی را تبلیغ کنند. این آیه نیز به ما می فهماند که یکی از نکات لازم در راه رسیدن به موفقیت، پیگیری و تداوم برنامه ها برای حصول نتیجه ی نهایی است. همچنان که خداوند، پیامبران را پشت سر هم برای دعوت مردم فرستاده است.

پرقدرت بودن به تنهایی اگر همراه با جدیت و شوق نباشد، ممکن است در ادامه و بر اثر برخورد با مشکلات مسیر، به سرخوردگی و ناامیدی منجر شود. «مدیر جهادی» کار را با جدیت، شوق و خستگی ناپذیری انجام می دهد، نه فقط پرقدرت و احیاناً برای اسقاط تکلیف!

3. گام های بلند

برداشتن گام های بلند و ریسک پذیر بودن، یکی دیگر از مؤلفه های «مدیریت جهادی» است. البته بدیهی است که ضمانت موفقیت و پشتوانه ی هر گام بلندی، بررسی های علمی و داشتن برنامه ی صحیح است که یک «مدیر جهادی» از آن ها برخوردار است. نمونه ی این گام های بلند و ریسک پذیری را در «مدیریت جهادی» دولت نهم و طرح هایی مثل هدفمندسازی یارانه ها، سهمیه بندی بنزین و مسکن مهر دیده ایم و اگر احیاناً در بخش هایی از این طرح ها با مشکلاتی مواجه بوده ایم، ناشی از کم دقتی در مقدمات و طرح ریزی های اجرایی بوده است.

4. چالش با موانع و عبور از آن ها

مقام معظم رهبری چالش با موانع را از ویژگی های «مدیریت جهادی» معرفی کرده اند. این موانع چنانچه در لابه لای بیانات معظم له نیز ذکر شده اند، می توانند ضعف های فکری و عقلانی، راحت طلبی، آسان گرایی، آسان پنداری، گریز از چالش ها، عادت های تاریخی (مثل «ما نمی توانیم») و چیزهایی از این قبیل باشند که یک «مدیر جهادی» با توکل به خداوند متعال و با جدیت و خستگی ناپذیری خود از تمامی این موانع به سلامت عبور خواهد کرد.

5. شتاب همراه با تدبیر

غیر از برداشتن گام های بلند، داشتن شتاب مناسب نیز از ویژگی های یک «مدیر جهادی» است. چه بسیار کارهای مفیدی که به خاطر تأخیر و عدم شتاب مناسب، در زمانی به انجام رسیده اند که یا دیگر هیچ فایده ای نداشته اند و یا بسیار کم فایده بوده اند. البته همان طور که در عنوان مبحث ذکر شده، این شتاب به هیچ وجه منافاتی با تدبیر ندارد و اساساً تدبیر امور ملازم با کندی نیست. در نتیجه، باید گفت تدبیر به موقع و شتاب در انجام کار ضامن موفقیت یک «مدیر جهادی» در وظایف محوله است.

6. بصیرت و عدم غفلت از وجود دشمن

بصیرت، دشمن شناسی و عدم غفلت از وجود دشمن، جزء مقومات یک «مدیریت جهادی» به شمار می روند و همان طور که مقام معظم رهبری تأکید کرده اند، «هر تلاشى را جهاد نمی گویند؛ ممکن است کسى یک کار علمى اى هم بکند، [اما] جهاد نباشد. جهاد آن حرکتى است که در مواجهه ى با یک خصم، با یک دشمن، انجام می گیرد.»

لزوم داشتن بصیرت برای یک مدیر جهادی از آیه ی 45 سوره ی مبارکه ی ص نیز قابل استفاده است. آنجا که خداوند متعال در ضمن برشمردن صفات ویژه ی پیامبران الهی، که مدیران جهادی نمونه بوده اند، می فرماید: «وَاذْکُرْ عِبَادَنَا اِبْرَاهِیمَ وَ اِسْحَاقَ وَ یَعْقُوبَ اُولِی الاَیدِی وَ الاَبْصَارِ» یعنی از پیامبران پیشین، ابراهیم و یعقوب و اسحاق یاد کن که دارای قدرت و بصیرت بودند.

7. عدم فراموشی آرمان و جهت

و آخرین مؤلفه ای که از بیانات رهبری معظم استفاده می شود و به نظر می رسد در «مدیریت جهادی» نقش محوری داشته باشد، فراموش نکردن آرمان ها و گم نکردن جهت و مسیر است. بهترین تعریف از آرمان های نظام را هم باید در بیانات خود معظم له یافت. از جمله ایشان در دیدار رئیس و اعضای مجلس خبرگان رهبری در تاریخ 14 شهریور 92، در ضمن بیاناتی می فرمایند:

 «آنچه ما تصور می کنیم که وظیفه ی ماست، وظیفه ی مجموعه ی مسئولان کشور است، وظیفه ی دولت جمهوری اسلامی است، این است که این سه مؤلفه ی بزرگ را برای همه ی تصمیم گیری ها و همه ی اقدام ها در نظر داشته باشند: 

مؤلفه ی اول عبارت است از آرمان ها و اهداف نظام جمهوری اسلامی که این اهداف و آرمان ها مطلقاً نبایستی از نظر دور بشود که آرمان نظام جمهوری اسلامی را می شود در جمله ی کوتاهِ ایجاد تمدن اسلامی، خلاصه کرد.

تمدن اسلامی یعنی آن فضایی که انسان در آن فضا از لحاظ معنوی و از لحاظ مادی می تواند رشد کند و به غایات مطلوبی که خدای متعال او را برای آن غایات خلق کرده است برسد، زندگی خوبی داشته باشد، زندگی عزتمندی داشته باشد، انسان عزیز، انسان دارای قدرت، دارای اراده، دارای ابتکار، دارای سازندگی جهان طبیعت؛ تمدن اسلامی یعنی این. هدف نظام جمهوری اسلامی و آرمان نظام جمهوری اسلامی این است.

مديريت جهادي در عرصه فرهنگ

 فرهنگ جهادي يک مفهوم کلي است که ازجمله مصاديق آن دين محوري، ولايت مداري، ايثار و ازخودگذشتگي، مردم گرايي، ارزش مداري، انعطاف پذيري، خودباوري، نوآوري، پويايي، ماموريت پذيري و... مي باشد. مديريت جهادي در عرصه فرهنگ را مي توان عمل، فراگرد، پيامد يا حالتي دانست که براي تعالي انسان ها پديد مي آيد و اين به نوبه خود به معني پيش بردن، روان سازي رشد، متحول کردن فرصت ها،کامل کردن، برتري بخشيدن يا بالابردن امور انساني است. بنا به تعبير مقام معظم رهبري عرصه فرهنگي، عرصه جهاد است، لذا کساني که در عرصه فرهنگي حضور داشته و مديريت مي نمايند بايد حق جهاد را بجا آورند و آن گونه که شايسته است به ترويج ارزش هاي ديني و واقعيات انقلاب اسلامي و دفاع مقدس بپردازند. مديريت جهادي در عرصه فرهنگ مجاهدت، فداکاري و ازخود گذشتگي مي خواهد و با دستور و حُکم پيش نمي روند بلکه لازمه موفقيت در اين عرصه، انگيزه، ايمان و حضور فعال انسان هاي معتقد به ارزش هاي ديني و انقلاب اسلامي است. نظريه و عملکرد مديريت جهادي در عرصه فرهنگ نخست بر جنبه هاي انساني و اجتماعي سازمان توجه دارد. مديريت جهادي در اين عرصه براي بهتر کار کردن از رويکردهاي ديگري ياري مي گيرد، به ساختار و طرح سازماني نظر مي دوزد و فن شناسي و محيط سازماني را تحت بررسي قرارمي دهد.

یکی از کارهای محوری که زمینه عاقبت به خیری را فراهم می کند این است که انسان به مسئولیت هایی که بر عهده او قرار دارد به چشم اهمیت نگاه کند. اهمیت شناخت و شکر نعمت به خصوص شکر عملی را بسیار مهم است و ما زمانی می توانیم شکر یک نعمت را به جا بیاوریم که در مرحله اول بتوانیم این نعمت را بشناسیم و درک کنیم. همه ما باید قدردان خون 220 هزار شهید باشیم که در راه اعتلا، حفظ و پیروزی انقلاب اسلامی جان خود را فدا کردند تا اسلام و نظام مقدس اسلامی به حرکت خود ادامه دهد. نعمت انقلاب و نعمت رهبری دو نعمت بزرگی است که برای ما وجود دارد و ما باید قدر این نعمت ها را بدانیم. موضوع آتش به اختیار در بحث فرهنگی که مورد تاکید مقام معظم رهبری است تکیه بر کار فرهنگی خود جوش و پرهیز از بی قانونی و محکوم نکردن جریان انقلابی کشور دارد.

پيشنهادات

1.مديريت جهادي بايد اصل خدا محوري و عدم تقدم بر خدا و رسول اكرم(ص) و ائمه اطهار و اوليا و بزرگان دين را به عنوان شاخصه ي عملي در برنامه هاي خود داشته باشد .

2.مديريت جهادي بايد اصل اطاعت پذيري از ولايت فقيه را جز الزامات ديني خود بداند.

3.مديريت جهادي بايد در هر زمان متناسب با نياز آيين نامه ها و دستورالعمل هاي خود را طراحي وانعطاف پذير باشد يعني متناسب با تحولات و تهديدات فرصت ها را به دست بياورد.

4.مديريت جهادي بايد روحييه خطر پذيري را جهت كاركنان با التزام عملي مديران  به اين موضوع احيا نمايد.

5.مديريت جهادي توجه به روحيات و خواسته هاي نيروي انساني را تامين مي نمايد.

6.مديريت جهادي به كار  به عنوان عبادت مي نگرد.

7.مديريت جهادي اخلاق محور است .

8.مديريت جهادي حافظ بيت المال است و قناعت را رعايت مي كند.

سخن آخر

با توجه به مطالبی که تا اینجا گفتیم و با توجه به مؤلفه هایی که از بیانات رهبری معظم انقلاب استفاده کرده ایم، «مدیریت جهادی» را این چنین تعریف می کنیم: «مدیریت جهادی مدیریتی است با عشق و ایمان به خدا، خستگی ناپذیر، با گام هایی بلند و دارای شتاب مدبرانه که با بصیرت و دشمن شناسی خود از موانع پیش رو یکی پس از دیگری می گذرد و به سوی ایجاد تمدن اسلامی به پیش می رود.

گردآورنده: معین رمضانی کارشناس فقه و حقوق اسلامی

امتیاز بدهید :

نقش دینداری و معنويت در پیشگیری از جرايم و آسيب هاي اجتماعی

دينداري نوعي زندگي و تربيت ديني فرآيندي است که آدمي را براي نحوه خاصي از حيات مهيا مي سازد. اين نحوه زندگي بر مبناي اصول، قواعد و راهبردهاي از پيش تعيين شده اي شکل مي گيرد که توسط دين و در قالب عقايد و شريعت به آدمي عرضه گرديده است.پس اگر انسان در گستره تعاليم صحيح ديني رشد يابد، در همه حال خدا را ناظر بر اعمال و رفتار خويش حس کند ، قوانين اجتماعي را به بهترين نحو رعايت مي نمايد و به حقوق متقابل انساني احترام مي گذارد. با ايجاد اين بستر، مظاهر انساني به ظهور مي رسد و جامعه متجلي مي گردد چون در تربيت ديني، بعد اجتماعي همراه با بعد ايماني و شخصيت، پرورش و رشد مي يابد.دين در يکپارچه سازي انساني و سالم سازي جوامع نقش بسزايي دارد . گروهی از متخصصان روانشناسي شخصيت از جمله :«اهلرانگر»، «يونگر»، «ويکتورفرانگل»،«آلپورت» و ... بر اين باورند که دين و ارزشهاي ناشي از آن بيش از هر عامل ديگري در يکپارچگي شخصيت و معني دادن به شخصيت فرد موثرند

بی شک اعتقادات و آموزه های دینی يكي از عوامل مهم و تاثيرگذار در كاهش آسيب هاي اجتماعي و جرايم است چون پيشگيري از جرم، بخشي مهم و در عين حال مورد توجه سياست جنايي اسلام است. آموزش، تقويت انگيزه هاي معنوي، تامين نيازهاي طبيعي و مشروع و حذف عوامل تحريک کننده از يک سو و مراقبت همگاني و متقابل که با امر به معروف و نهي از منکر در جامعه اسلامي، به عمل مي آيد، از سوي ديگر عناصر و مراحل گوناگون اين جنبه از سياست جنايي اسلام محسوب مي شود که جامعه مدني در آن سهم عمده اي را دارا است. (حسيني، 1383 : 217)

بنابراین در ارتباط با نقش پیشگیرانه اعتقادات دینی در بروز جرایم که یافته های کارشناسان امر موید این مطلب است : تمام مفاسد فردي و اجتماعي از بي ديني است. در مراجعه به زندان ها خواهيم يافت که تقريباً 98 درصد بزهکاران و جنايتکاران کساني هستند که اعتقادات ضعيفي دارند.(بيات،.1387،106) دين در سالم سازي محيط اجتماعي نقش موثري دارد. دين مي تواند عامل کنترل اضطراب ها و احساس ناامني ها و وسيله اي براي ايجاد آرامش باشد. در عصر حاضر بسياري از انحرافات، لغزش ها، شکست ها و نابودي جوامع و ... به دليل غوطه ور شدن انسان در منجلاب گناه و شهوات و غرايز نفساني بوده است. (کي نيا، 1373 : 361-259).

بنابراین زمانی که در مراسم و مناسبت هاي ويژه ديني نظير ماه محرم و ماه مبارك رمضان  بيش از پيش معنويات در جامعه متجلي مي شود به همان ميزان وقوع جرايم و آسيبهاي اجتماعي نیز کاهش می یابد به نحوي كه بررسي آماري جرايم نیز این امر را تصدیق می نماید‏.پس زمان ها و مناسبت هاي مذهبي تأثير شگرفي در نحوه برخوردهاي اجتماعي افراد دارد و حتي كساني كه غير مذهبي به شمار مي آيند در زمان هاي مشخصي چون ماه رمضان و محرم از رفتار متعادل تري نسبت به ماه هاي ديگر برخوردار بوده اند

دين با سه خصيصه زير به پيروان خود مصونيت مي بخشد:

الف ـ دروني ساختن تعليمات

ب- ارائه تصوير دل انگيز و آرام بخش از آفرينش و هستي

ج- طرح و معرفي الگوهاي موفق

بنابراين دين اسلام در کنار انذار ، بيم دادن و ترساندن که مي تواند ريشه و خاستگاه گناه و انحراف را بسوزاند، تأکيد و ترغيب به ثواب آخرت و نيک بختي دنيا نموده است و از سوي ديگر آيين هاي مذهبي جمعي همچون مراسم ماه رمضان، نظارت همگاني، مسئوليت جمعي ، فراخواني دين به همياري بر کار نيک، پرهيز از هر نوع مساعدت در کار خلاف و دهها آموزه ديني ديگري که در همه اديان وجود دارند و در اسلام به نحو کامل تر و جامع تري وجود دارد، هر کدام مي تواند در برابر انحراف اجتماعي نقش بازدارنده اي ايفا نمايند. از اين رو دين و دينداري همواره نقش مثبت در برقراري امنيت اجتماعي در جامعه داشته است.

بنابراین با توجه باورهای مذهبی و اعتقادات مردم، وقتی جو معنویت بر جامعه حاکم می شود، افراد نیز تحت تاثیر این جو قرار گرفته و بیشتر از اعمال و رفتار خود مراقبت می کنند و همین امر در کاهش جرم در این ماه ها نقش تعیین کننده ای دارد و در این زمینه لازم است نهادهای اجتماعی و فرهنگی از یک سو و شهروندان از سوی دیگر به توسعه روح معنویت در جامعه کمک کرده و زمینه را برای کاهش جرم و آسیب های اجتماعی فراهم کنند.

از اين رو قرار گرفتن انسان در زمان ها و موقعيت هاي معنوي همچون محرم باعث مي شود تا از پديده هايي که مغايرت با ارزش هاي والاي آن دارد دوري کند و اين نوع رفتار ناشي از سرشت دروني و همچنين اعتقادات ديني و مذهبي است که در اين ايام تقويت مي شود(صادقيان،1390: 3)

بي شک موثرترين پليس و حافظ امنيت اجتماعي انسان ها، وجداني است که در سينه و قلب آنها قرار دارد و بهترين قانون، آن قانوني است که با فطرت الهي انسان سازگار باشد. مديريت حفظ امنيت اجتماعي اگر بتواند هماهنگ با وجدان انسان ها و فطرت الهي آنان حرکت کند بالاترين بهره وري و بيشترين تاثير را در کاهش جرايم خواهد داشت. به يقين فضاي سالم و مکاني دور از گناه نقش ارزنده اي در کاهش تمايل انسان هاي حتي غير مذهبي به جرم دارد؛ چرا که انسان ها با فطرت الهي متولد مي شوند اما فضا، جو، زمان و مکان ممکن است مسير آنها را منحرف كند(صادقيان،1390: 5) امنيت اجتماعي زماني افزايش مي يابد که قانون به عنوان فرهنگ عمومي پذيرفته شود و وجدان و فطرت بشري خود به عنوان پليس در جامعه عمل کند و هر کس خود پليس و مجري درستي جهت اجراي قانون شود.

دين، محاسبه گري و مهار و کنترل نفس را به خود فرد واگذار مي کند و پيش ازآن که ديگري در نظر آيد، خدا و محاسبه وجدان و فطرت پا در ميدان مي گذارد. از اين روست که مساله تقوي به عنوان ساز و کاري دروني و مديريت کنترل اجرايي قوانين در انسان مومن عمل مي کند. فرهنگ عاشورائي به جهاتي اين را تحقق مي بخشد , زيرا ارزش هاي ديني را در انسان تقويت و جايگزين ارزش هاي نابهنجار و غير ديني مي کند،از اين روست که بزهکاري در انسان کاهش مي يابد(زحيلي،1379)

امروزه بسياري از متفکران به نقش مثبت و سازنده مذهب در پيشبرد وضع اجتماعي و فردي اعتراف دارند و بر اين باورند که نماز و نيايش و مراسم مذهبي، آرام بخش روح و روان انسان ها و پايان بخش اضطراب ها و دلگيري ها است. شهيد مطهري درباره نقش دين و امنيت بخشي مي گويند: زندگي بشر خواه و ناخواه در کنار خوشي ها و شيريني ها،رنج ها و شکست ها،از دست دادن ها و ناکامي ها دارد.پاره اي از حوادث جهان مانند پيري و مرگ قابل پيشگيري و بر طرف ساختن نيست و اين ها اموري است که انسان را رنج مي دهد. ايمان ديني در انسان ،نيروي مقاومت مي آفريند و با تفسير تلخي ها آنها را شيرين مي گرداند و اموري چون چنگال وحشتناک مرگ را به وسيله اي براي بازگشت به خدا و برخورداري از نعمت هاي ابدي خدا مبدل مي سازد و بدين ترتيب نه تنها آن را تحمل پذير مي سازد و بلکه به پديده هاي شيرين مبدل مي سازد.

بنابراین با توجه باورهای مذهبی و اعتقادات مردم و تقویت جو معنویت بر جامعه ، افراد نیز تحت تاثیر این شرایط قرار گرفته و بیشتر از اعمال و رفتار خود مراقبت می کنند و همین امر در کاهش جرم در این ماه ها نقش تعیین کننده ای دارد پس لازم است نهادهای اجتماعی و فرهنگی از یک سو و شهروندان از سوی دیگر به توسعه روح معنویت در جامعه کمک کرده و زمینه را برای کاهش جرم و آسیب های اجتماعی فراهم کنند.

تحقيقات نشان مي دهد نوجواناني كه والدين آنان از اعتقادات مذهبي محكم تري برخوردار هستند در ايام مذهبي كمتر مرتكب اعمال خلاف مي شوند بنابراين والدين بايد به اين امر توجه ويژه اي داشته باشند. (صادقيان،1390،4)

- خانواده نقش مهم و اساسي در متدين کردن فرزندان خود دارد و اگر در خانواده ،پدر و مادر متدين و پاي بند به دين و احکام اسلامي باشند، فرزندان از همان کودکي با مسائل مذهبي آشنا شده با آن خو مي گيرند، رشد يافته و در نتيجه همه چيز را با چشم دين مي بينند.

- تربيت ديني از يک طرف موجب پالايش درون انسان ها مي شود و از طرف ديگر، بر حالات بيروني آن ها اثر مي گذارد.پس وقتي دين در قالب آموزش هاي موثر به عنوان پايگاهي تعالي بخش و پناهگاهي امن و موثر براي افراد تجلي يافت، بسياري از خطرات اجتماعي مانند:اعتياد به مواد مخدر و روانگردان ها، مشروبات الکلي، سرقت، مفاسد اخلاقي و....از بين مي رود و امنيت اجتماعي به بهترين شکل متجلي مي گردد. مفاهيم و آموز هاي ديني مرتبط با امنيت اجتماعي همگام با طراز تحول شناختي بشر به بهترين شکل ارائه شود. 

فهرست منابع :

1-زحيلي،محمد(1379).نقش دين در زندگي و نياز انسان به آن.ترجمه محمد صالح سعيدي.سنندج

 2-بيات،بهرام ،(1387)،پيشگيري از جرم با تکيه بر رويکرد اجتماعي محور،تبليغات

 3-کي نيا ،مهدي(1373)مباني جرم شناسي،انتشارات دانشگاه تهران

 4-حسيني،سيدمحمد(1383)،سياست جنايي(دراسلام و در جمهوري اسلامي ايران)،انتشارات سمت

 5-صادقيان،مصطفي(1390)نقش محرم در کاهش بزه کاري،سايت خبرگزاري پليس

 6-صحيفه نور،جلد107-بيانات مقام معظم رهبري،1379

بتولی ،سیدحسن (1391).به نقل از http://www.masjedsalamat.blogfa.com/post/34

 ماهنامه شادکامی و موفقیت شماره63   http://basijnews.ir/fa/news

تهيه و تنظيم : باقر رجبي ويسرودي: کارشناسي ارشد  رشته پژوهش علوم اجتماعي 

امتیاز بدهید :